Dabiden txokoa: B2.2 mailako 42. eskola, 2026ko martxoaren 18koa

42. eskola: 2026ko martxoaren 18koa

- ENTZUNAREN ULERMENA: Zer berri? 7. Sei albistetxo entzun dituzte eta bi ariketa egin. Lehenengoan, albiste bakoitza albiste horren gaiarekin uztartu behar izan dute, alegia, berri bakoitza zeri buruzkoa den edo zertaz aritu diren hizketan jakin behar izan dute; bigarren ariketan, berriz, horko esaldiak zein hiztunek esan edo aipatu dituen aukeratu behar izan dute. Ariketa bakoitzerako, behin entzun behar da entzungaia; azken finean, entzungai berak direnez, bi ariketak egitean, azkenerako, albiste bakoitza bi aldiz entzuten da. Nahi izatera, zuzendu ostean, berriro entzun daitezke.

“Zaharrak berri”. Norbaitek “zer berri?” galdetzen dizunean, “zaharrak berri” erantzun diezaiokezu, ez dagoela berririk, ezer ez dela aldatu adierazteko. Gaztelaniazko “sin novedad” euskaraz modu txukunean adierazteko modua.

- ELKAR izenordea. Iñigo Mendiaurre arraunlariari egindako elkarrizketa zuzendu dugu, astiro, beharrezko azalpenak emanez. Oharrak:

Nik Begoña_ (nor) jo DUT.

Begoñak ni_ (nor) jo NAU.

Begoñak eta biok ELKAR_ (nor) jo DUGU.

Nik Mirenekin (norekin) jo nuen (=joan nintzen) kafetegira.

Mirenek nirekin (norekin) jo zuen (=joan zen) kafetegira.

Miren eta biok ELKARREKIN (norekin) jo genuen (=joan ginen) kafetegira.

Nik Miren_ (nor) besarkatu (agurtu, musukatu) NUEN.

Mirenek ni_ (nor) besarkatu (agurtu, musukatu) NINDUEN.

_______________________________________________________

Mirenek eta biok ELKAR_ (nor) besarkatu (agurtu, musukatu) GENUEN.

Baina…

Nik MirenI (nori) besarkada bat eman NION (agur egin NION, musu eman NION).

Mirenek niRI (nori) besarkada bat eman ZIDAN (agur esan ZIDAN, musu eman ZIDAN).

_______________________________________________

Mirenek eta biok ELKARRI (nori) besarkada bat eman GENION (agur egin GENION, musu eman GENION).

Elkarrengana (NORENGANA) hurbildu (=hurreratu = gerturatu) dira (“HURBILDU” aditzak NORA edo NORENGANA deklinabide kasua eskatzen duelako).

Elkarrengandik (NORENGANDIK) urrundu (=aldendu) dira (URRUNDU aditzak NONDIK edo NORENGANDIK deklinabide kasua eskatzen duelako).

Nik Mireni (NORI) deitu nion.

Mirenek niri (NORI) deitu zidan.

______________________________________________________

Guk ELKARRI (NORI) deitu GENION (nor-nori-nork “faltsua”, Hegoaldeko tradizioa).

Edo…

Nik Miren_ (NOR) deitu nuen.

Mirenek ni_ (NOR) deitu ninduen.

______________________________________________________

Guk ELKAR_ (NOR) deitu GENUEN (nor-nork, Iparraldeko tradizioa)

OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi izanez gero, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean. Ariketan esaldi gehiago txertatu ditut. Egiteko aholkatzen dizuet.

- Gramatika: Iraganeko Baldintza edo Irreala (3. baldintza). Aurreko egunetan etxerako bidali nizkien sei ariketetan izan dituzten balizko zalantzak argitu. OHARRA: kontuan izan:

Iraganeko baldintzak edo irrealak (3. baldintza), orain lantzen ari garen honek, alegia, gehienetan, lehenaldiko ondorioa darama:

Atzo gaur bezain eguraldi ona egin (izan) balu, mendi-ibili bat egitera joango ginen = joango ginatekeen, baina euria egin zuenez, zinemara jo genuen.

Lehenago eskatu (izan) bazenit, gustura lagunduko nizun = lagunduko nizukeen, baina ez nekien diruz hain justu zenbiltzanik eta etxetik bota zintuztenik.

Baina badira salbuespenak: litekeena da baldintza zatia iraganean egotea, hau da, irreala izatea, baina ondorioa hipotetikoa, denbora jauzia gertatu delako iraganetik orainera (gogoan izan: hipotetikotik iraganerako jauzirik sekula ez, kronologiaren aurka joatea litzateke eta). Horrelakoetan, normalean, ondorioan denbora aditzondoren bat ageri da (“orain”, “gaur egun”…) denbora jauzia gertatu dela adierazteko.

Nik Filologia ikasi beharrean, Zuzenbide-ikasketak egin (izan) banitu, orain abokatu ospetsua izango NINTZATEKE, irakasle xume bat izan beharrean. (IRREALA > HIPOTETIKOA, denbora jauzia gertatu delako).

- AHALERA. Egunotan, genero berdintasunaz / berdintasun ezaz ari gara.

Emakumeek

Edozein lan egin DEZAKETE gizonek bezalaxe.

= egin AHAL DUTE gizonek bezalaxe.

Zoritxarrez, gizarte honetan, oraindik gizonezko batzuek,

EZIN DUTE hori jasan.

EZ DEZAKETE hori jasan.

EZIN DEZAKETE hori jasan.

EZIN jasan DEZAKETE hori.

EUSKAL AHALERA. Azalpen orokorra egin diet, Gramatika eta ariketak II liburuko 10. orrialdean daukatena. Dena den, 10. orrialdeko edukia nahiko nahasia izan daitekeelakoan, nik orrialde horren laburpen bat prestatu diet eta berau erabili dut nire azalpena egiteko, liburuko teoria baino argiago eta ordenatuago dagoelakoan:

i. osaera (nola osatzen den)

ii. aditzoinaren erabilera (salbuespenak salbuespen)

iii. hiru aldiak (oraina, alegiazko edo hipotetikoa, iragana)

iv. eta, azkenik, ezintasuna adierazteko aukera desberdinak:

ezin dut ikusi = ez dezaket ikus_ = ezin dezaket ikus_ = ezin ikus_ dezaket;

ezin naiz isildu = ez naiteke isil_ = ezin naiteke isil_ = ezin isil_ naiteke.

2. EZIN DUT kaferik HARTU EZIN NAIZ kontzentratu

3. EZ DEZAKET kaferik HAR_ EZ NAITEKE kontzentra_

4. EZIN DEZAKET kaferik HAR_ EZIN NAITEKE kontzentra_

5. EZIN HAR_ DEZAKET kaferik EZIN kontzentra_ NAITEKE

- Genero berdintasunaren gaiari helduko diogu bete-betean, igaro berri baitugu Martxoaren 8a, Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna. Horren harira, emakume eredugarriak (ereduTZAT hartzeko modukoak, ereduTZAT hartzea merezi dutenak) eta aitzindariak (=aurrendariak = bide-urratzaileak) izango ditugu hizpide egunotan: Josebe Iturrioz, Elbire Zipitria, Virginia Woolf, Clara Campoamor…eta horietako bat izan zen Agnodize, ezagutzen den lehenengo emakumezko ginekologoa (~~ginekologa~~). Agnodize, ginekologiaren ama “ezkutua” deritzon ulermen-jarduera zuzendu dugu, astiro, erantzun zuzenak behar bezala argudiatuz. Jarduera honetan, zazpi esaldi txertatu behar dituzte testuan, nik ipinitako bi distraktoreak saihestuz. Oharrak:

o K.a.: Kristo aurreko…(noizko) / K.o.: Kristo ondorengo … (noizko)

o Agnodize setatia = tematia = egoskorra = burugogorra zen: “Nik medikuntza ikasi nahi dut, kosta ahala kosta = nola edo hala”.

o Onespena = onarpena = oniritzia: aprobación (aitak amore eman zuen azkenean).

o Trebakuntza = prestakuntza >Trebakuntza-ikastaroak > Trebatu: Ni horretan (zertan) trebatu naiz > Ni trebea naiz.

o Hedatu = zabaldu > hedabideak (irratia, telebista, prentsa): albisteak hedatzeko edo zabaltzeko bideak (=komunikabideak)

o Jabetu = ohartu = konturatu

o Nonbait = antza (denez), dirudienez. Ez ahaztu, zalantza adierazteko koma artean joan behar duela. Bestela, leku aditzondoa dela pentsa genezake.

o Nonbait (=lekuren batean) (leku aditzondoa) inbidia ere abiadura berean zabaldu zen. Nonbait,,,,,, (=dirudienez = antza denez…) (zalantza partikula) inbidia ere abiadura berean zabaldu zen.

Jon nonbait (lekuren batean, ez dakigu bere etxean, gurasoenean, lagun baten etxean…dagoen) gaixorik dago.

Jon,,,, nonbait ,,,, gaixorik dago (=dirudienez, antza denez, gaixorik dago).

o Artatu: atender

o Zurrumurruak = txutxu-mutxuak = esamesak

o Limurtu (seducir)

o Galbideratu (corromper, pervertir): galbidera eraman

o Leporatu= errua bota = errua egotzi

o Agnodize hilez gero = hiltzen bazuten… (baldintzazkoa)

o Bere buruaz beste egingo zutela = bere burua hilko zutela

o Baliogabetu = indargabetu = bertan behera utzi

o Bertan behera utzi: Batzuen aldeko erabakia bertan behera geratu da / utzi dute (=baliogabetu = indargabetu). Kursaalean Izaro ematekoa zen kontzertua bertan behera utzi dute. Ukrainako haurren adopzio-prozesua bertan behera geratu da gerragatik.

o Bere horretan geratu / utzi (=lehen bezalaxe geratu / utzi): Dabidi galdera bat egin diot, berak berriro azaldu dit, baina bere horretan geratu naiz. Etxeko gela guztiak margotu ditugu, komuna izan ezik; komuna bere horretan utzi dugu.

o Zalantza izpirik gabe (=inolako zalantzarik gabe = inongo zalantzarik gabe)….

o Hutsean = ezerezean geratu zen akusazioa

o Elkartasuna = elkarkidetasuna = solidaritatea

OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

- AHOZKO BITARTEKOTZA: Diskriminazioa edo bazterkeria arrazoi askorengatik izan daiteke: emakume izateagatik, beste kultura nahiz erlijio batekoa izateagatik… Horregatik da oinarrizkoa eta ezinbestekoa diskriminazio oro errotik (=sustraitik) saihestea eta gure gizarteko aniztasuna onartzea nahiz errespetatzea. Hauxe da, hain zuzen ere, Irungo HEOko Hezkuntza Proiektuaren helburuetako bat: gure eskolako aniztasunak aintzat hartzea eta hauen trataera lantzea. Aniztasun hori lau motatakoa izan daiteke: genero aniztasuna, kultur aniztasuna, aniztasun sozio-ekonomikoa eta gaitasun pertsonalen aniztasuna.

Zure semeak / alabak gure Hizkuntza Eskolan ikasten du eta aniztasunaren gaia interesgarria iruditzen zaio eskolarako lan bat egiteko. Horretarako, grafiko batzuk bildu ditu han-hemen, baina lanak ditu grafiko horiek ulertzeko (=kosta egiten zaio ulertzea). Lagun iezaiozu.

- Etxerako lanak:

§ Garaian garaikoa: Martxoak 8. Idatziaren ulermena lantzeko jarduera-sorta. Hiru testu dira, egun seinalatu horren sorrera eta bilakaerari buruzkoak. Egin ostean, eurek zuzen dezatela.

§ Garaian garaikoa: “Historiako emakume aipagarri horiek…” izeneko jarduera. Bakarrizketa prestatu hurrengo klaserako.

§ AUKERAKO ENTZUMEN JARDUERA: Ramon Agirre aktoreari egindako elkarrizketa.

§ ELKAR izenordea lantzeko indartze-ariketa (ebazpen-orria ere banatu diet, eurek zuzen dezaten). Ikasleek esaldiak osatu behar dituzte ELKAR izenordeari deklinabide kasu marka egokia eta dagokion aditza ipiniz. Horretarako, alde batetik, kontuan izan dezatela esaldi arrunt batean aditz horrek zer kasu eskatuko lukeen (nor agurtu, nor besarkatu, nor maitatu, nor ezagutu, norekin bidaiatu, norekin egon, norekin bazkaldu, norekin maitemindu, norekin ezkondu, norengana hurbildu, norengandik urrundu, …) eta ELKAR izenordeari kasu hori ipini; bestetik, aditz egokia ipintzeko, ez dezatela ahaztu ELKAR singularreko 3. pertsona (hura) balitz bezala hartu behar dutela.