34. eskola: 2026ko otsailaren 11koa
- “Deklinabidea
gogoratzeko txostena” banatu nien oporren aurretik. Bertan, deklinabide taulak dituzte:
o Izen arrunt nahiz bereziak,
bizidunak nahiz bizigabeak, bokalez zein
kontsonantez amaituak.
o Pertsona izenordeak.
o Leku-adberbioak.
o Izenorde erakusleak.
o Izenordain zehaztugabeak.
o Zenbatzaile zehaztugabeek
aditzarekin eskatzen duten komunztadura – singularra / plurala – erakusten duen
taulatxo bat.
Txostena aterarazi eta, esku artean dutelarik, honako oharrok egin dizkiet:
o Arreta
berezia ipin dezatela –A berea edo
organikoa duten hitzetan, hauek
mugagabean ez baitute galtzen –A hori:
Edariak erosterakoan, ainbat dendaTAN
eskatzen diete gaztetxoei nortasun agiria, adin txikikoak diren ala ez
egiaztatzeko.
Edozein eskolaTAN
matrikula dezakezu haurra; denetan heziketa ezin hobea jasoko du.
Zein plazaTAN
izango da hildako mendizaleari egingo zaion omenaldia? Zenbat alaba dauzka?
Etxe-abere bat aukeratu beharko bazenu, zein
animalia edukiko zenuke etxean?
Zein neskari
ahaztu zaio poltsa?
Zenbat pertsona (pertson)
elkartu da udaletxe aurrean elkarretaratze horretan?
Zein tabernatan egingo dugu hamaiketakoa?
Arretaz erreparatu diogu berezko -A edo -A organikoa duten
hitzen zerrendari, baita -A propioa duten mailegu eta atzizkiei ere. Ondoren, leku izenetara jo dugu:
1. batzuek –A berea dute (DonostiA,
GetariA…) eta beraz, beti
eutsiko diote -A horri.
2. beste batzuek ez dute –A-rik (Altsasu, Urretxu…) eta beraz, ez dute sekula
hartuko.
3. eta beste batzuek, berriz, -A hori kasu batzuetan
bakarrik hartzen dute, ez delako berezko –A, determinatzailea baizik
(Azpeiti(a), Hondarribi(a), Iruñe(a)…): Zein kasutan? NOR eta NON kasuetan.
DonostiA (a berea du): DonostiaN, DonostiaKO, DonostiaRA, DonostiaTIK
GipuzkoA (a berea du): GipuzkoaN, GipuzkoaKO, GipuzkoaRA, GipuzkoaTIK
Hondarribia (a hori ez
da berea, determinatzailea baizik. Nor eta Non kasuan agertuko zaigu; beste
kasuetan, berriz, ez): HondarribiaN,
HondarribiKO, HondarribiTIK, HondarribiRA.
Iruñea (gauza bera):
IruñeaN, IruñeKO, IruñeRA,
IruñeTIK
Azpeitia (gauza bera): AzpeitiaN, AzpeitiKO, AzpeitiRA, AzpeitiTIK
- Alegiazko
Baldintza edo Hipotetikoa: NOR-NORK sistema. Neuk berariaz
prestatutako ariketa osagarria (5. ariketa) zuzendu dugu, astiro, beharrezko
azalpenak emanez.
OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean: Alegiazko Baldintza edo Hipotetikoa. NOR-NORK sistema lantzeko ariketak (II).
-
Ariketa
zuzendutakoan, honako oharrok egin dizkiet (ale bana eman diet eurei):
a. Estimatu = preziatu, agurtu, besarkatu,
maite izan = maitatu, gonbidatu, animatu, bultzatu, tentatu, jipoitu, zigortu,
behartu = derrigortu, goraipatu, zaindu, zoriondu, musukatu, besarkatu,
engainatu, gorrotatu. Aditzok NOR-NORK gisakoak dira,
pertsona bat osorik estimatzen, agurtzen, maitatzen, goraipatzen, zoriontzen… duzulako
(kontuz, beraz, gaztelaniaren eraginarekin, gaztelaniaz objektua biziduna
denean “a” hartzen baitu):
Zuk ni
jipoitu nauzu / ninduzun; haiek gu agurtu gaituzte / gintuzten; nik zuek
besarkatu zaituztet / zintuztedan; biek elkar musukatu dute / zuten; zuek
ni zoriondu nauzue / ninduzuen; guk zu asko estimatzen zaitugu /
zintugun…
Esanahi aldetik berdinak izan arren, gramatikalki desberdinak dira honako
esaldi hauek, NOR-NORI-NORK
eskatzen baitute:
Zuk niri jipoi bat eman didazu / zenidan; haiek guri agur egin digute / ziguten; nik zuei besarkada bat eman dizuet / nizuen; biek elkarri musu eman diote / zioten; zuek niri zorionak eman dizkidazue / zenizkidaten; guk zuri estimu handia dizugu / genizun; haiek guri ziria sartu digute / ziguten.
b. Aditzari -ARAZI eranstean, hau gradu bat igotzen da:
Hasteko,
-ARAZIk adierazten duena zera da, zerbait ez dela nahita hala egiten, beste
norbaitek edo zerbaitek eragin duelako edo horretara behartu (=derrigortu)
duelako baizik. Horrek ondorioa izango du gramatikan, zeren eragile (“agente”)
bat dagoenez (nork edo zerk), -ARAZI erabiltzen dugunean, beti
transitiboa izango da, hau da, nor-nork
edo nor-nori-nork, beti nork
edo zerk bat daramalako (nahiz eta batzuetan isilean gorde eta espresuki
esaldian ez agertu).
Bestalde, -ARAZI partikula aditzari lotuta idatziko dugu beti, aditzoinari lotuta (-i eta –tu gabe): etorrarazi, ikusarazi, eginarazi, joanarazi, haserrearazi, isilarazi, esnarazi, betearazi, errepikarazi… eta beti da –ARAZI. Salbuespena: adiERAZI (dena den, aditz hau autonomo bihurtu da).
Behin aditzoinari –ARAZI lotzen diogunean, aditz hori beste edozein aditz bezala jokatzen da denboran zehar: Nik ikaslea isilARAZI dut; nik egunero ikaslea isilARAZTEN dut; laster isiltzen ez bada, neuk isilARAZIKO dut.
Gatozen
orain, oinarrizko azalpenera. Aditza
gradu bat gora igoko da –ARAZI atxikitzen edo eransten diogunean, eta beraz, Aditza NOR
sistemakoa denean, -ARAZI atxikitzean (=eranstean),
automatikoki NOR-NORK bihurtuko da. Logika osoa dauka, zeren eragile
edo “agente” bat (nork edo zerk) gehitu diogu eta horrek eragina izango du.
Ni (nor) lagunengandik urrundu = aldendu naiz (neuk hala nahi nuelako).
> Zuk (nork) ni (nor) lagunengandik
urrunARAZI nauzu, oso jeloskorra
baitzara.
Ni (nor) harrotu naiz.
> Zuk (nork) ni (nor) harroARAZI nauzu egin dizkidazun
laudorioekin.
Ni neu (nor) ohartu naiz horretaz.
> Zuek (nork) ni (nor) horretaz ohartARAZI nauzue.
Ikasle hori (nor) isildu egin da.
> Irakasleak (nork) ikasle hori (nor) isilARAZI
du.
Ni (nor) hemen eseri naiz.
> Haiek (nork) ni (nor) hemen eserrARAZI naute (=eserTZERA BEHARTU naute).
c. Lagundu. Gogorarazi diet bi modutara erabil daitekeela: hegoaldeko euskalkietan, nor-nori-nork gisa erabiltzen dugu (“faltsua”): Zuk niri lagundu didazu. Zuek guri lagunduko bazenigute,… Ekialdeko euskalkietan, berriz, nor-nork gisa: Zuk ni lagundu nauzu. Zuek gu lagunduko bagintuzue…
d. Dudarik gabe = zalantzarik gabe = ezbairik gabe. Indar gehiago eman nahi izanez gero: duda izpirik gabe = zalantza izpirik gabe; inongo dudarik gabe = inongo zalantzarik gabe; inolako dudarik gabe = inolako zalantzarik gabe.
- Halaber, honako honetaz ohartARAZI DITUT: NOR-NORK adizki askok –T(Z)ERA nominalizazioa eskatzen dute, “zertara?” galderari erantzuten diona: -T(Z)ERA bultzatu, -T(Z)ERA animatu, -T(Z)ERA behartu,-T(Z)ERA derrigortu, -T(Z)ERA gonbidatu… Zuzendu berri dugun ariketa osagarriaren ebazpen orria arbelean jarrita, aisa ikusi ahal izan dute hori. Horrek emandako aitzakia baliatuta eta nominalizazioen taula arbelean ipinita, -T(z)ERA aditz-izena (nominalizazioa) zein aditzek eskatzen duten gogorarazi diet.
- Baldintza Hipotetikoa edo Alegiazkoa: NOR-NORI-NORK sistema. Adizki hipotetikoak nola sortzen diren gogorarazi diet. Gaurkoan NOR-NORI-NORK adizkiekin egin dugu proba. Arbel digitalean ipini eta zenbait adibide azaldu dizkiet, Indikatiboko iraganeko adizkietatik alegiazkoetara igarotzeko urratsak gogoraraziz. Jarraian, taulei erreparatu diegu, ikus dezaten ondoriozko adizkietan –KE amaieran geratzen dela, nork kasua zuek eta haiek pertsonak direnean izan ezik (-KEte): nioke, zeniguke, zenidake, genieke, nizueke… baina… zenidakete, ligukete, zeniokete, liekete, lidakete, zenigukete...
- AHOZKO ADIERAZPENA. ELKARRERAGINA (BATERATZE SAIOA) Irungo udala. Aurrekontu parte-hartzaileen ekimena. Gaurkoan, alderdiek lehenetsi dituzten proiektuak arbeleratu eta eztabaidatu ditugu denon artean.
Urte amaiera gerturatzearekin
(=hurbiltzearekin) batera, ekitaldi ekonomikoa[1]
ixteko eta datorren ekitaldirako aurrekontuak egiteko garaia iristen da. Egun,
hainbat udalek eta Foru Aldundiak herritarrei aurrekontu irekietan esku
hartzeko (=parte hartzeko) aukera eskaintzen diete, herritarrek dirua zertara
bideratu aholka edo proposa dezaten.
Irungo udala 2026rako aurrekontua egiten ari da. Aurrekontuaren partida bat hiritarren parte-hartze zuzena kontuan hartuta gauzatuko da. Hona hemen herritarrek aurrekontu parte-hartzaileen ekimen horretan udalari helarazi dizkioten 50 proposamen. Zuen batzordean eztabaidatu eta adostu ezazue proposatutako ekimen horietako zein gauzatuko zenituzketen eta zein ez (zein proposamen lehenesten dituzuen, alegia) eta bakoitzari ekonomikoki zenbateko lehentasuna emango zenioketen (hau da, aurrekontuaren zer ehuneko edo portzentaje bideratuko duzuen horietako bakoitzera), denona den dirua alferrik galdu (“derrochar”, “despilfarrar”) gabe.
-
Etxerako lanak:
1. Alegiazko baldintza edo hipotetikoa:
NOR-NORI-NORK sistemako adizkiak
lantzeko bi ariketa analitikoak (erantzunak atzean).
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
2. -T(z)ERA nominalizazioa errepasatzeko ariketa (erantzun-orria
atzealdean).
3. Deklinabidea
errepasa dezagun. Deklinabidea
lantzeko ariketa I. Osatu hutsuneak
deklinabide atzizki egokiak erabilita ( Getariako
arrantzaleek…) (ebazpen orria ere baduzue, azalpenekin).
OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan
(interaktiboa) ere eskura dago blogean.
4. Berdintasunezko
konparazioa lantzeko indartze-ariketa (Gramatika eta ariketak II
liburuko 187. orrialdeko 4. ariketan eta gelan berariaz egindako ariketan
oinarritua). GELAN ZUZENDUKO DUGU.
5. Garaian
garaikoa: Nekazaritza
munduko inauteriak.
OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan
(interaktiboa) ere eskura dago blogean.
6. Garaian
garaikoa: Inauterien historia (idatziaren ulermena)
(erantzunak atzean dituzue).
7. Idatzizko
bitartekotza lantzeko idazlantxoa:
Estatistika Institutu Nazionala.
8. AUKERAKO JARDUERA: ENTZUNAREN
ULERMENA: Faktoria I (blogean entzungai. Ebazpen orria ere
blogean ikusgai). Itemak
astiro irakurri eta birritan entzun albistegia. Ondoren, zuzendu erantzun
orriarekin. OHARRA: Albistegi osoa
batera entzun beharrean, arloka entzun daiteke: osasun arloko albisteak
lehenik; gero, ekonomia arlokoak; geroago, trafikoari eta errepideei buruzkoak,
eta, azkenik, eguraldiaren iragarpena. Hori bai, atal bakoitza bi aldiz entzun,
azterketan bezala.
Bestalde, itemak
irakurri ahala, oin-oharretako oharrei arretaz erreparatu.
9. AUKERAKO
JARDUERAK: Garaian garaikoa: ENTZUNAREN ULERMENA: San Valentin egunari buruzkoak (blogean dituzue ariketak, entzungaiak
eta ebazpenak, norberak zuzen ditzan):
§
San Valentin eguna dela eta
§
Maitasuna adierazteko moduak
§
Maitasun anitza
§
Maitasun istorio bitxiak
§ Noizkoa da San Valentin eguna ospatzeko ohitura?
a. JARRAITU EGITEN: Konparaziozko perpausak lantzeko ariketak, Gramatika eta ariketak II liburuan oinarrituak (erantzun orriekin).
b. JARRAITU EGITEN: Alegiazko baldintza edo hipotetikoa. NOR-NORK
sistemako ariketa analitikoak (erantzunekin).
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
c. EGINA BEHAR LUKE:
§ Sasoian sasoikoa deritzon jarduera, idatziaren ulermena
lantzekoa.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
§ Garaian
garaikoa: Otsailak 14, San Valentin eguna izeneko cloze-testa.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
