43. eskola: 2026ko martxoaren 23koa
- ELKAR izenordea. Iñigo Mendiaurre arraunlariari egindako elkarrizketarekin batera zetorren bigarren ariketa zuzendu dugu, hutsuneak betetzekoa, astiro, beharrezko azalpenak emanez.
Ainarak eta Josuk ez ZUTEN ELKAR ezagutu…
ELKARRENGANDIK hurbil egoteko asmoz (NONDIK edo NORENGANDIK hurbil egon: etxeTIK HURBIL gaude, gurasoENGANDIK hurbil bizi naiz…)
ELKARRENGANA hurbiltzeko asmoz (NORA edo NORENGANA hurbildu: eskolaRA HURBILDU zaitez, udaltzainARENGANA hurbildu ginen argibide eske(an) ).
Ni
zuregandik hurbil nago.
+
Zu
niregandik hurbil zaude.
_________________________________
Gu biok elkarrENGANDIK hurbil gaude.
Baina…
Ni
zuregana hurbildu naiz.
+
Zu niregana
hurbildu zara.
__________________________________
Gu biok elkarrENGANA hurbildu gara.
NORA EZKONDU vs. NON EZKONDU:
Nire arreba bere senarraren herriRA (NORA) EZKONDU DA (ez dakigu non ezkondu den, baina bai ezkondu ondoren senarraren herrira joan direla bizitzera) /// Nire arreba senarraren herriAN EZKONDU DA(hemen badakigu non ezkondu den, baina ez dakigu gero non jarri diren bizitzen, nora joan diren bizitzera).
BERA vs. BERDINA:
Zu eta biok etxe BEREAN bizi gara (etxe bakarra),
etxea partekatzen dugu. Zu eta biok etxe BERDINEAN bizi gara (bi familia bakarreko etxe berdin).
Zuk eta biok alkandora BERA daukagu (alkandora bat, batzuetan neuk janzten dut eta beste batzuetan, zeuk). Zuk eta biok alkandora BERDINA daukagu (bi alkandora), denda BEREAN erosi genituen merkealdian.
ELKARREKIN egoten dira. NOREKIN + EGON
ELKARRENGAN konfiantza (=uste osoa) eduki. Nik konfiantza (uste osoa) daukat zuregan, gurasoengan, amarengan…
Opariak egiten DIZKIOTE ELKARRI (3. sing.)
Iñaki Perurena euskaldun peto-petoa da.
ELKARREN antz
handia zuten = zeukaten
= ELKARREN antzekoak ziren.
Testuinguruaren arabera:
ELKAR jotzen dute: aitak ama jotzen du + amak aita jotzen
du (adibidez, haserretzen direnean).
ELKARREKIN jotzen dute: aitak amarekin jotzen du (larrua,
gitarra, pianoa…) + amak aitarekin jotzen du.
ELKARRI jotzen diote: adarra, adibidez: Aitak Amari adarra
jotzen dio = amak aitari adarra jotzen dio > ELKARRI adarra jotzen diote,
oso umoretsuak baitira biak.
Aita-amek
arazoren bat dutenean, ELKARREKIN jotzen dute psikologoarengana.
Gure testuinguruan, ordea, NORENGANA + JO
(=joan):
ELKARRENGANA jotzen dute = joaten dira: arazoren bat daukanean, laguntza eske, aitak amarengana jotzen du + amak aitarengana jotzen du.
- Genero berdintasunaren gaiari heldu diogu bete-betean, igaro berri baitugu Martxoaren 8a, Emakume Langilearen Nazioarteko Eguna. Horren harira, emakume eredugarriak (ereduTZAT hartzeko modukoak, ereduTZAT hartzea merezi dutenak) eta aitzindariak (=aurrendariak = bide-urratzaileak) ezagutzen ari gara egunotan: Josebe Iturrioz, Elbire Zipitria, Clara Campoamor…eta horietako bat izan zen Virginia Woolf idazle eta pentsalaria. ENTZUNAREN ULERMENA: Virginia Woolf, feminismoaren aitzindari (=aurrendari = bide urratzaile)(x0,9). Virginia Woolf feminista zen. Euskadi Irratiko erreportaje honetan, bere biografia kontatzen dute eta bere liburu bat (“Gela bat norberarena”) euskaratu duen Maria Colera itzultzailearen iritzia ere bildu dute. Ikasleei itemak azaldu ostean, birritan entzun dute entzungaia eta, jarraian, zuzendu egin dugu, erantzun zuzenak eta hauek berresteko transkripzio zatiak arbelean jarrita.
- Izenorde bihurkariak: Joan den egunean, Agnodizeri buruzko testuan
honako hau irakurri ahal izan genuen: “Agnodizeren pazienteak, Atenasko aristokraziako
emakumeak, alegia, epaitegian bildu ziren eta Agnodize hilez gero, beren buruaz beste egingo zutela =
beren burua hilko
zutela mehatxatu zuten”.
Entzun berri dugun
entzungaian, berriz, esatariak honako
hau zioen: “1941eko martxoan, Bigarren Mundu
Gerra betean, berokiko poltsikoak harriz bete eta etxe ondoko Ouse ibaian
murgilduta, bere buruaz beste
egin zuen Virginia Woolf idazle eta
pentsalariak”.
Esaldi horiek emandako aitzakia baliatuta, izenorde bihurkariak (neure burua, zeure burua, bere
burua, geure burua, zeuen burua, beren burua = euren
burua) noiz erabiltzen diren
gogorarazi diet:
§ Ekintza
baten subjektua eta objektua, pertsona bera denean, hau da, zerbait egiten
duena eta jasaten duena pertsona bera denean. Horrelakoetan, euskaraz ezingo
ditugu UKAN moduko aditzak IZAN gisara erabili: galdetzen naiz, bota zara, ikusten naiz, iragar zaitez…
§ Osaera: izenorde indartua (neure, heure, bere, geure, ,zeure, zeuen, beren = euren) + BURUA (beti singularrean: geure burua…).
§ Aditza: 3. pertsonatzat hartu behar dugu: Goizero, etxetik irteterakoan, ispiluan
ikusten dut neure burua (=3. sing. = hura). Gehiago maitatu
behar zenuke zeure burua (=3. sing. = hura).
§ Hona adibide batzuk: Udan atzerrira joan nahi dudanez, nire
ingeles maila hobetu beharrean ikusten dut neure burua (ikusten naiz).
Praka estu hauekin oso ongi ikusten dut neure burua (ikusten naiz).
Tranpolin horretatik uretara botako dugu geure burua (botako gara).
Gizagaixoak bere burua hil zuen = bere buruaz beste egin zuen.
Gure amona zenak askotan hitz egiten zuen bere buruarekin. Zeure buruari
galdetu diozu (galdetu zara) zergatik ez duzun lagunik?
§ Salbuespenak: badira “neure
burua” eraman ezin duten aditzak: apaindu, dutxatu, jantzi, erantzi, garbitu,
prestatu eta orraztu. Goizero
dutxatzen naiz (dutxatzen dut neure burua). Jaikitakoan, berehala
jantzi naiz (neure burua jantzi dut).
- Garaian garaikoa: AHOZKO BAKARRIZKETA: Historiako emakume aipagarri horiek…
Emakumeen
eta gizonen arteko berdintasunaren gaia jorratzera goazela eta, goraipatzea
merezi duten emakumeak izango ditugu hizpide, askotan gizarteak euren
lana aitortu ez dien arren edo gizon askok gutxietsiak izan diren arren.
Aukera ezazue Historiako emakume bat, bere garairako aitzindaria = aurrendaria = bide-urratzailea zena edota Historian zeresan handia eman duena. Bildu berari buruzko informazioa. Ondoren, prestatu lauzpabost minutuko bakarrizketarako gidoitxoa, zure ikaskideari ahoz azaltzeko. Emakume hori edozein arlotan gailendutako norbait izan daiteke (politikan, literaturan, medikuntzan, ikerketan, ekonomian, artean,…).
AUKERATU DUDAN EMAKUMEA: ___________________________________________
- AHOZKO BITARTEKOTZA: Emakumeak zientzia arloan.
- Gramatika: konparaziozko perpausak. Berdintasunezko konparazioa lantzeko indartze-ariketatik (Gramatika eta ariketak II liburuko 187. orrialdeko 4. ariketan oinarritua) (187. fitxa). Hurrengo hirurak zuzendu ditugu:
§ Loliren
senarrak gauza asko dakiela dirudi, baina ez daki horrenbeste, sasijakintsu[1] hutsa
da.
Beraz, Loliren senarrak EZ daki dirudiEN (=ematen duEN) ADINA = BESTE (gauza_), sasijakintsu hutsa da.
§
Banandutako senar-emazte horiek orain (A)
ezkonduta zeudenean (B) BAINO HOBETO konpontzen (=moldatzen) dira elkarrekin.
Beraz:
Banandutako
senar-emazte horiek ezkonduta zeudenean (B) EZ ziren (konpontzen
= moldatzen) (elkarrekin) orain (A) BEZAIN ondo = ongi (konpontzen =
moldatzen) (elkarrekin).
Banandutako
senar-emazte horiek orain (A) EZ dira (konpontzen = moldatzen) (elkarrekin) ezkonduta zeudenean (B) BEZAIN gaizki = txarto konpontzen
(elkarrekin).
Banandutako
senar-emazte horiek ezkonduta zeudenean (B) orain (A) BAINO
OKERRAGO (gaizkiago) konpontzen =
moldatzen ziren (elkarrekin).
§
Hiri handiak (A) herri txikiak (B) BAINO
zaratatsuAGOAK izaten dira. Beraz:
Hiri
handiak (A) EZ dira
(izaten) herri txikiak (B) BEZAIN
isilak = lasaiak (izaten).
Herri
txikiak (B) EZ dira
(izaten) hiri handiak (A) BEZAIN
zaratatsuak (izaten).
Herri txikiak (B) hiri handiak (A) BAINO isilAGOAK = lasaiAGOAK izaten dira.
Azken hirurak zuzentzeko astirik izan ez dugunez, eurek
zuzen ditzatela gaur banatu dizkiedan erantzun-orriak baliatuz.
§
Ingeniaritza ikastea (A) filologia ikastea (B)
BAINO zailAGOA da. Beraz:
Ingeniaritza
ikastea (A) EZ da
filologia ikastea (B) BEZAIN
erraza = samurra.
Filologia
ikastea (B) EZ da
ingeniaritza ikastea (A) BEZAIN
zaila.
Filologia ikastea (B) Ingeniaritza ikastea (A) BAINO errazAGOA da.
§
Loreak eta Leirek (A) Anderrek (B) BAINO nota
HOBEAK ateratzen dituzte. Beraz:
Loreak
eta Leirek (A) EZ dituzte
(ateratzen) Anderrek (B) BEZAIN
nota txarrak (ateratzen).
Anderrek
(B) EZ ditu (ateratzen) Loreak eta Leirek (A) BEZAIN nota onak (ateratzen).
Anderrek (B) Loreak eta Leirek (A) BAINO nota txarrAGOAK ateratzen ditu.
§ Hiriguneko
bizitza-erritmoa (A) auzoetakoa (B) BAINO estresagarriAGOA izaten da. Beraz:
Hiriguneko bizitza-erritmoa (A) EZ da
(izaten) auzoetakoa (B) BEZAIN
lasaia = lasaigarria (izaten).
Auzoetako bizitza-erritmoa (B) EZ da (izaten)
hirigunekoa (A) BEZAIN
estresagarria (izaten).
Auzoetako bizitza-erritmoa (B) hirigunekoa (A) BAINO lasaiAGOA = lasaigarriAGOA izaten da.
-
Etxerako lanak:
§ Izenorde bihurkariak lantzeko berariaz prestatutako ariketa. Ikasle-ohi batek behin idatzitako gutunaren
zatiak dira; erdarakadaz josita dago, “neure burua” erabiltzen ez dakien
seinale. Ikasleek esaldi horiek zuzendu behar dituzte izenorde bihurkariak
erabiliz.
§
Konparaziozkoak
lantzeko berariaz prestatutako errepaso-testa (Etxebizitzak alderatzen. Testa).
§
Genero berdintasunaren gaian murgilduta, eta Historian
zeresana eman duten emakumeen lana eta meritua aitortze aldera, Elbira edo
Elbire Zipitriari buruzko ulermen jarduera. Zipitria bere garaian aitzindaria,
aurrendaria, bide-urratzailea izan zen eta ikastolen sortzaileetako bat izan
zela baiezta liteke.
§ Barraskiloen
modura. Autokarabanaz bidaiatzeari buruzko
jarduera-sorta (entzunaren ulermena eta kohesio-ariketa).
§ TAO idazlana.
§
AUKERAKO ENTZUMEN JARDUERA: Ramon Agirre aktoreari egindako
elkarrizketa.
§
ELKAR izenordea lantzeko indartze-ariketa (ebazpen-orria ere banatu diet, eurek
zuzen dezaten). Ikasleek esaldiak osatu behar dituzte ELKAR izenordeari
deklinabide kasu marka egokia eta dagokion aditza ipiniz. Horretarako, alde batetik, kontuan izan
dezatela esaldi arrunt batean aditz horrek zer kasu eskatuko lukeen (nor agurtu, nor besarkatu, nor maitatu, nor
ezagutu, norekin bidaiatu, norekin egon, norekin bazkaldu, norekin maitemindu,
norekin ezkondu, norengana hurbildu, norengandik urrundu, …) eta ELKAR izenordeari
kasu hori ipini; bestetik, aditz egokia ipintzeko, ez dezatela
ahaztu ELKAR singularreko 3. pertsona (hura) balitz bezala hartu behar
dutela.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
§
AHALERA: Gramatika eta
ariketak II liburuko 11. orrialdeko 1, 2. eta 3. ariketak (3.aren
erantzun orria hurrengoan banatuko diet).
§
AHALERA: Gramatika eta
ariketak II liburuko 12. orrialdia irakurri eta 13. orrialdeko ariketak
egin eta eurek zuzendu, ez baitute zailtasun handirik. Ariketa horietan, ahalerako NOR
adizkiak (naiteke, gaitezke…) eta NOR-NORK sistemako 3. pertsonak
(dezaket, ditzaket…) baino ez datozenez, erraz egingo dituzte.
§
AHALERA:
Orainaldiko ahalerako adizki ezagunenak
(nor – naiteke, zaitezke… – eta nor-nork 3. pertsona – dezaket, ditzaket, dezakegu, ditzakete…–)
errepasatzeko ariketa analitiko osagarria + erantzunak.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
-
Biltegia:
EGINA BEHAR LUKE:
§ Sasoian sasoikoa deritzon jarduera, idatziaren ulermena
lantzekoa.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
§
ELKAR izenordea lantzeko ariketak II
(2. ariketa, hutsuneak betetzekoa).
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
