37. eskola: 2026ko martxoaren 2koa
- Joan den egunean, ELKAR partikula behar bezala
erabiltzeko zenbait aholku eta arau eman nizkien. Gaurkoan, hasteko, urrezko
arau horiek gogorarazi dizkiet.
ELKAR izenordearen urrezko arauak:
o
1) Ongi
erreparatu aditzari, horren arabera ondorioztatzeko ELKAR izenordeak esaldi
horietako bakoitzean zein kasu-marka hartu behar duen (aditz horrek kasu
marka hori eskatzen duelako):
Adibidez, “ezkondu”, “egon”, “bizi”,
“bidaiatu”, “hitz egin”, “afaldu”, “oheratu”… aditzek NOREKIN kasua eskatzen
dute eta beraz, ELKAR izenordea kasu horretan deklinatuko da:
ELKARREKIN ezkondu, ELKARREKIN egon, ELKARREKIN
bizi, ELKARREKIN hitz egin, ELKARREKIN afaldu, ELKARREKIN ongi konpondu,
ELKARREKIN ibili, ELKARREKIN bidaiatu...
Baina “ezagutu”, “agurtu”, “maitatu”,
“gorrotatu”, “musukatu”…aditzek, berriz, NOR kasua eskatzen dute eta, hortaz,
ELKAR izenordea NOR kasuan joango da:
ELKAR maite dute, ELKAR
gorrotatzen dute, ELKAR ikusi dute, ELKAR agurtu dute, ELKAR ezagutzen dute...
o
2) Aditz
laguntzaile egokia nola ipini zalantzak izanez gero, hona hemen trikimailutxo bat: ELKAR partikula
singularreko 3. pertsona bailitzan hartuta: ipotxa, amona, Irungo alkatea,
Aitziber…) (IKUS goiko adibideak).
o
3) “maite
dira”, “ezagutzen dira”, “ikusten gara”, “agurtu dira”... bezalako
erdarakadak onartezinak dira erreziprokotasuna adierazteko; izan ere, aditz
hauek UKAN motakoak dira (transitiboak, alegia) eta ezin dira erabili IZANekin.
- Ondoren, ELKAR izenordea lantzeko lehenengo hiru
ariketak zuzendu ditugu, astiro, beharrezko azalpenak emanez.
ULERTU aditzaren erabilera:
§
NOR-NORK
laguntzailearekin (Zure lana, familia eta
lagunak utzi eta ardiz inguratuta mendiko borda batean bizitzera joan zarela?? Nik zu ez zaitut ulertzen. Nola egin
duzu burugabekeria hori?) (ez dut
ulertzen zure bizimodua, zure pentsaera edo pentsamoldea, zure filosofia, zure
jarrera, zure jokaera edo jokabidea….)
§ NOR-NORI-NORK-ekin (Nik zuri ez dizut ulertzen esaten ari zarena, nire frantses maila oso baxua baita) (ez dut ulertzen zer esaten ari zaren, adibidez, hizkuntza desberdina darabilgulako edo gaizki azaltzen ari zarelako).
- Alegiazko baldintza edo hipotetikoa.
NOR-NORI-NORK sistema. Neuk bidalitako orria (www.euskaljakintza.com web-orriko bi
ariketak, baina neuk moldatuak) eurek zuzendu behar zuten neuk emandako
erantzun-orriarekin. Izan dituzten zalantzak argitu ditugu tarte batean.
Gogorarazi
diet – oharretan jada idatzi nien – “eskertu” aditzarekin aditz laguntzailea
singularrean erabiliko dugula, nahiz eta objektua plurala izan, eskertzen dena
ekintza bat delako:
Mikel, eskertzen
dizut (dizkizut) bonboiak (pl.) ekarri izana.
Mikel, eskertuko
dizut / nizuke (dizkizut / nizkizuke) kurtso amaieran
bonboiak ekarTZEA.
OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
Gogorarazi diet zuzenketa-orriarekin batera zuzenketa-oharrak ere banatu nizkiela eta zuzentzeaz gain, komeni dela ohar horiek ere arretaz irakurtzea.
a) Azalpenak:
·
–TZERAKOAN (justu zerbait gertatu aurretik) / -TAKOAN (ondoren): Etxera irisTERAKOAN, telebista ikusten dut >Etxera iritsiTAKOAN, telebista
ikusten dut.
AfalTZERAKOAN,
eskuak garbi itzazu.
AfalTZEAN, janaria ongi murtxikatu.
AfalduTAKOAN, hortz-haginak garbi itzazu.
·
NOREKIN + ZORRETAN + EGON: Ni bankuarekin zorretan nago (“estar en deuda con”). Mila esker ni
salbatzeagatik!! Zurekin zorretan egongo naiz bizitza
osoan.
·
ZORPETUTA + EGON / BIZI: Gaur egun zenbat
jende bizi den zorpetuta besteen aurrean itxurakeriak egiteagatik! (“estar / vivir endeudado/a”).
·
ZORRAK + KITATU: Etxebizitza erosteko
hainbeste urtez zorpetuta egon ondoren, azkenean lortu dut banketxearekiko zorra
kitatzea (“saldar una deuda”).
·
Eskertu + singularra, ekintza bat (ekarri izana / ekartzea, oparitu izana
/ oparitzea) eskertzen delako, nahiz eta objektua pluralean egon (“liburuak”,
“loreak”).
·
Dabidek
Itziarri kargu hartu dio berandu iritsi
delako (gaztelaniazko “llamar la
atención”) = Dabidek
Itziarri errieta egin dio = errieta eman dio. Ikusia dugu beste “llamar la atención” bat ere, adiera edo
esanahi desberdina duena: Grafiko
honetan, Internet erabiltzen duten ikasleen kopuruak atentzioa eman dit (atentzioa
deitu dit), ehuneko edo portzentaje hori oso altua delako.
Hau
baliatuz, euskaraz “bota” aditza erabiliz egin ohi diren zenbait erdarakadaren
berri eman diet (zuzenketa-oharretan dituzte).
·
Izenondoa + HUTSA: Lotsagabe hutsa zara, alfer hutsa zara, bekaizti hutsa
zara, tonto hutsa zara, arduragabe hutsa
zara…. Kualitate txarra
indartzeko erabiltzen da. Adibide on bakarra: Artista hutsa
zara!!!
·
TUTIK ERE EZ= EZER(TXO) ERE EZ + JAKIN, ESAN, ULERTU, ENTZUN, IKUSI. Adib. Ez dakit tutik ere zentral
nuklearrei buruz. Ez dut tutik ere
ulertzen.
·
Odolkiak (=txerrikiak) ordainetan jaso /
izan. Esamolde
honen jatorria baserrietako txerri hilketetan dago. Baserritarrek txerriKIak (txerriaren produktuak) inguruko baserritarrei
banatzen zizkieten (urdaiazpikoa, solomoa, hankak, odolkiak…) baina gero, beste
baserritarrengandik jasotzekotan, haiek euren txerriak hiltzean. Egun,
baserri mundutik haratago hedatu da eta testuinguru batzuetan – ariketa
honetan, kasu – zera esan nahi du, norbaitek zerbait egin badizu, zuk ere
itzuli egingo diozula, beste zerbait egingo diozula ordainetan / mendeku gisa.
·
TUTIK ERE EZ= EZER(TXO) ERE EZ + JAKIN,
ESAN, ULERTU, ENTZUN, IKUSI. Adib. Ez dakit tutik ere zentral nuklearrei buruz. Ez dut tutik ere ulertzen.
· BARRU / -REN BURUAN: BARRU erabiltzeko erreferentzia momentuak oraina izan behar du, hau da, momentu honetatik hasita kontatzen da; -®EN BURUAN, berriz, beti erabil daiteke, erreferentzia momentua une hauxe denean, iraganekoa denean eta geroaldikoa denean.
|
Hamabost urte BARRU
erretiroa hartuko dut. Hamabost urteREN BURUAN
erretiroa hartuko dut. HEMENDIK hamabost urteRA
erretiroa hartuko dut. |
|
|
|
Abuztuaren 1ean Saloura joan nintzen eta
bi asteREN BURUAN itzuli nintzen Irunera. …HANDIK
bi asteRA itzuli nintzen
Irunera.
|
|
Datorren igandean oporrak hartuko ditut
eta hamar egunEN BURUAN itzuliko naiz lanera. …HANDIK
hamar egunERA itzuliko naiz
lanera.
|
b) Erdarakadak:
Euskaraz gaztelaniazko “echar” asko erdarakadak dira:
1. Le he echado el ojo a esa chica; le he
echado el ojo a una camisa.
Neska hori (nor) BEGIZ
JO DUT. (Neska horri begia bota diot )
Erakusleihoan alkandora bat
(zer) BEGIZ JO DUT.
2.
Te echaré en
falta, te echo de menos; echo en falta el móvil.
ZURE (noren) FALTA + sumatuko dut =
nabarituko dut. (Faltan botako zaitut)
ZURE FALTA + sumatzen dut = nabaritzen dut. (Faltan botatzen zaitut)
Mugikorra etxean ahaztu zait eta mugikorrAREN FALTA + sumatzen = nabaritzen dut.
3. Mi madre me ha echado la bronca por hacer
gaupasa.
Amak ERRIETA
EGIN = ERRIETA EMAN DIT (=KARGU HARTU DIT), gaupasa egiteagatik
eta ordu txikitan etxeratzeagatik. (Amak bronka bota dit)
4. Hoy después de comer voy a echar la siesta.
Gaur, bazkalondoan, siesta (=lo-kuluxka bat) EGINGO dut. (Siesta botako dut)
5. Aquí está mi proyecto. Échale una mirada.
EMAIOZU begirada bat = begiratu bat nire
proiektuari. Ea zer derizozun. (Botaiozu begirada bat)
6. Si gana 2.000 euros al mes, al cabo del
año…échale cuentas!
Hilean 2.000 euro irabazten baditu, urte
osoan…ATERA kontuak! (Bota kontuak)
7. Échame una mano, por favor.
Lagun iezadazu (=Lagundu), mesedez. Horrela, lehenago amaituko dut (Bota esku bat)
8. En este paisaje tan espectacular, voy a
echar un par de fotos.
Paisaia ikusgarri honetan, pare bat argazki
EGINGO (=ATERAKO) dut. (Pare
bat argazki botako dut).
9.
Echaré toda la tarde con mis amigos en el parque
jugando a las cartas.
Arratsalde
osoa lagunekin parkean emango dut = igaroko dut = pasa(tu)ko dut. (arratsalde
osoa botako dut) kartetan.
-
Baldintza Irrealaren
edo Lehenaldikoa. Hirugarren baldintzaren azalpen teorikoa
egin diet, batez ere, Baldintza Hipotetikoarekiko aldeak nabarmenduz (txostena
etxean astiro irakur dezatela aholkatu diet eta taulei erreparatu):
o Lehenik, Iraganeko Baldintza edo Irrealaren esanahiaz eta adieraz ohartarazi ditut (bere garaian gertatu ez zenez, orain ez dago gertatzeko inolako aukerarik edo posibilitaterik. Horregatik deritzo “irreala”).
o Ondoren, zertarako erabiltzen den azaldu diet (askotan, besteen hutsegiteak kritikatzeko edota nork bere damua adierazteko).
o Jarraian,
osaerari erreparatu diogu (arreta
berezia merezi dute IZAN laguntzaileaz osatutako aditz konposatuek, hau da, behar izan, nahi izan, ahal izan, ezin izan,
merezi izan, balio izan, bizi izan, axola izan… eta kideko aditzek, hauek,
aditz arruntek ez bezala, derrigorrezkoa baitute “izan” hartzea Baldintza Irrealean).
Aditz arruntek, berriz, aukerakoa dute “izan” (etorri_ banintz = etorri izan banintz) Baldintza Irrealean.
1. Hipotetikoa. Aditz
normala: EtorriKO balitz, hemen eseriKO litzateke
2. Hipotetikoa (nahi
izan, behar izan, ahal izan, ezin izan, balio izan, falta izan, …): Hiru
aukera:
a. Etorri NAHIKO BALU, beharKO BAZENU…
b. Etorri NAHI IZANGO BALU, behar IZANGO
BAZENU…
c. Etorri NAHI_ BALU…, BEHAR_ BAZENU…
3.
Irreala. Aditz normala: Etorri_ (izan) balitz, hemen eseriKO zen. Aukerakoa dute “izan”.
4. Irreala (nahi izan, behar izan, ahal izan, ezin izan, balio izan, falta izan…): Derrigorrez hartu behar dute “izan”: Nahi IZAN BALU, behar IZAN BAZENU…
- Azkenik, txosteneko taulei banan-banan erreparatu diegu eta iraganeko ondorio adizkiak nola sortzen diren azaldu diet, hipotetikoarekiko aldeaz ohar daitezen. Esan bezala, baldintza ataleko aditz laguntzailea (balitz, banu, bagenio, balitzaigu, bazintugu, banindute, balitzaizkizue, bagina, bazenit…) hipotetikoko bera da; ondorioko aditz laguntzailea, berriz, ondorio hipotetikoari –(e)N gehituta lor dezakegu (eta hirugarren pertsonetan L- pertsona marka berriro iraganeko Z- bihurtuta: Luke > ZukeEN; Litzaidake > ZitzaidakeEN; Lizkiguke > ZizkigukeEN… ).
- Dena den, aukerakoa da iraganeko ondorio adizkiak erabili ala Indikatiboko iraganekoak erabili: egingo nuen = egingo nukeen; iritsiko nintzen = iritsiko nintzatekeen; eroriko zitzaidan = eroriko zitzaidakeen; emango nion = emango niokeen; gonbidatuko gintuzun = gonbidatuko gintuzkezun; hartuko ninduen = hartuko nindukeen; eskertuko zion = eskertuko ziokeen; haserretuko zen = haserretuko zatekeen. Hori bai, bataren zein bestearen aldeko hautua egin, ondorioko aditz nagusiak –KO eraman beharko du ezinbestean.
- Berdintasunezko konparazioa lantzeko
indartze-ariketatik (Gramatika eta ariketak II liburuko 187.
orrialdeko 4. ariketan oinarritua) 11-15 esaldiak egin behar zituzten. Zuzendu
egin ditugu:
§
Aurtengo oporretan (A) primeran pasa(tu) dugu,
baina iazkoetan (B), hobeto. Beraz:
Aurtengo
oporretan (A) iazkoetan (B) BAINO OKERRAGO pasa(tu) dugu.
Aurtengo oporretan (A) EZ dugu (pasatu) iazkoetan (B) BEZAIN ondo = ongi (pasatu).
§
Azkenaldi honetan zuk (A) makina bat buruhauste
daukazu, baina nik (B), gehiago. Beraz:
Azkenaldi
honetan zuk (A) nik (B) BAINO buruhauste GUTXIAGO daukazu.
Azkenaldi honetan zuk (A) EZ daukazu nik (B) ADINA = BESTE buruhauste_.
§
Ikasleek (A) oporraldia iristeko gogo handia
daukate; irakasleek (B) ere bai. Beraz:
Irakasleek
(B) (oporrak iristeko) ikasleek (A) ADINAKO = BESTEKO gogoa daukate (oporrak iristeko).
Irakasleek
(B) (oporrak iristeko) ikasleek (A) BEZAIN gogo handia
daukate (oporrak iristeko).
Irakasleen gogoa (B) (oporrak iristeko) ikasleen gogoa > ikasleena (norena?)(A) ADINAKOA da.
§
Ezkongaiak (A) urduri daude; beren gurasoak (B),
are urduriago. Beraz:
Ezkongaiak
(A) beren gurasoak (B) BAINO lasaiAGO daude.
Ezkongaiak (A) EZ daude beren gurasoak (B) BEZAIN urduri.
Ezkongaiek
(A) EZ daukate = EZ dute beren
gurasoek (B) ADINAKO
urduritasuna.
Ezkongaien
gurasoak (B) ezkongaiak (A) BAINO urduriAGO daude.
Ezkongaien gurasoak (B) EZ daude ezkongaiak (A) BEZAIN lasai.
§
Ronaldok
(A) dirutza irabazten omen du; Bill Gatesek (B), gehiago. Beraz,
Ronaldok
(A) EZ omen
du (irabazten) Bill Gatesek (B) ADINA
= BESTE (diru_) (irabazten).
Ronaldok
(A) EZ omen
du (irabazten) Bill Gatesek (B) ADINAKO
dirutza (“dirutza HANDIA” delako).
Ronaldok (A) Bill Gatesek (B) BAINO
diru (dirutza) GUTXIAGO irabazten du.
- AHOZKO JARDUERA: Etxebizitzak
alderatzen: Etxe egokienaren bila. Ikasleek salgai dauden hainbat
etxebizitzaren datuak izango dituzte esku artean. Binaka jarrita, etxeak edo
etxe horien ezaugarriak alderatu behar izan dituzte, berdintasunezko nahiz
desberdintasunezko konparaziozko perpausak, nolakotasuna zein kopurua
adierazten dutenak, eginez. Hurrengoan berriro jarduera honi heltzekotan geratu
gara. Adib.:
·
Puiana auzoan
salgai dagoen etxeak (A) Jaizubian dagoenak (B) ADINA
= BESTE (euro_) balio du (zenbat balio du?)
·
Luis Mariano etorbidean salgai dagoen etxeak (A)
Dunboa auzoan dagoenak (B) ADINA = BESTE metro koadro_ dauzka (zenbat
metro dauzka?)
·
Letxunborro etorbidean salgai dagoen etxeak (A)
Palmera-Montero auzoan dagoenak (B) ADINAKO = BESTEKO argitasuna
dauka (zenbateko argitasuna?)
· San Juan plazan salgai dagoen pisuak (A) Luis Mariano hiribidean dagoenak (B) ADINA = BESTE logela_ dauzka, baina komun_ GUTXIAGO (zenbat logela? Zenbat komun?).
-
AHOZKO BITARTEKOTZA:
“Janari azkarra” eta “Maitasuna”.
Joan den eguneko bikote berak osatuta, gaurkoan, elkarri fitxak
trukatu eta bitartekotza ariketan honen bigarren saioa egin dugu.
Inkesta edo galdeketa erantzun dutenEN (duten herritarren) % 20k uste du pasioa ez dela inoiz bukatzen.
-
Etxerako lanak:
1.
Iraganeko
baldintza edo irreala (3.
baldintza). Teoria txostena arretaz irakurri, taulei erreparatu eta egin 1. eta
2. ariketak (norberak zuzen ditzala).
2. NOREN vs. NONGO deklinabide kasuak bereizteko berariaz prestatutako ariketa. Azalpena
hurrengoan emango diet; ea eurak gai diren bi kasuak bereizteko nik azaldu
aurretik.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
3. ELKAR izenordea lantzeko ariketak II (Iñigo Mendiaurreri egindako elkarrizketa eta hutsuneak betetzeko ariketa).
-
Biltegia:
§
EGINA IZAN BEHAR ZENUKETE:
Deklinabidea errepasa dezagun. Deklinabidea
lantzeko ariketa I. Osatu hutsuneak
deklinabide atzizki egokiak erabilita ( Getariako
arrantzaleek…) (ebazpen orria ere baduzue, azalpenekin). DATORREN ASTEAN, BALIZKO
ZALANTZAK ARGITUKO DITUGU.
§
EGINA IZAN BEHAR ZENUKETE Deklinabidea lantzeko ariketa II (“Gipuzkoako
herrietako alkateak…”) oraindik egina ez baduzue, egin dezatela eta nik
gaur emandako erantzun-orriekin, zuzendu. DATORREN ASTEAN,
BALIZKO ZALANTZAK ARGITUKO DITUGU.
OHARRA: Norbaitek nahiago badu, bi ariketa hauek H5P formatuan
(interaktiboa) ere eskura daude blogean.
§ EGINA BEHAR LUKE: Sasoian sasoikoa deritzon jarduera, idatziaren ulermena
lantzekoa.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
§ EGINA BEHAR LUKE: Begiratzeko moduak deritzon jarduera, idatziaren ulermena
lantzekoa.
OHARRA: Norbaitek
nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.
