B2.2 mailako 54. eskola, 2026ko maiatzaren 13koa. AZKEN KLASEA

 

54. eskola: 2026ko maiatzaren 13koa. AZKEN KLASEA

-       Egitura, esapide eta esamolde jatorrak euskaraz (II) (272. fitxa) Ikasleek euskarazko egitura, esapide nahiz esamolde jatorra hautatu behar zuten, gaztelaniatiko kalkoak saihestuz. Zuzendu ahala, zenbait ohar egin dizkiet. Ariketa honi aberasgarria deritzot guztiz, euren aberastasun lexikoa hobetzeko.

OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi izanez gero, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

Arreta berezia eskaini diegu honako bi hauei, nahiz eta bere garaian azaldu nizkien (ebazpen orria banatu diet, beharrezko azalpenekin):

Moduzko -ELA(RIK). Gogoan duzue?

Beraz, gaztelaniazko “con…en…” itzultzeko, ez erabili “norekin…non”. Kalko hori saihestu. Nola? –LA(RIK) moduzkoa erabiliz. Adib.: ha entrado a clase con el cigarro en la boca > zigarroarekin ahoan > ahoan zigarroa duELA(RIK) sartu da klasera; nuestro abuelo siempre andaba con la txapela en la cabeza > txapelarekin buruan > gure aitona beti txapela buruan zuELA(RIK) ibiltzen zen. Mendizaleak mendira abiatu dira, motxilekin bizkarrean > Mendizaleak mendira abiatu dira, motxilak bizkarrean dituzteLA(rik) = daramatzateLA(rik)” (nola abiatu dira?). Artzaina bere ardiengana doa, makilarekin eskuan > Artzaina bere ardiengana doa, makila eskuan duELA(rik) (nola doa?). Eztarriko mina duela eta, Miren zapiarekin lepoan etorri da klasera > Eztarriko mina duela eta, Miren zapia lepoan duELA(rik) etorri da klasera (nola etorri da?).

Halaber, jakizue, egitura osoa ezabatu daitekeela: Txapela buruan ibiltzen da Olentzero. Mendizaleak mendira abiatu dira, motxilak bizkarrean. Artzaina bere ardiengana doa, makila eskuan. Miren zapia lepoan etorri da klasera.

Partizipioa + BEHARREAN. Badakizue noiz erabili behar den eta nola? Hau ere azaldu  nizuen bere garaian. Nahiz eta esanahi bakarra duen, hiru erabilera desberdin ditu:

Bi osagai aurkajarriz (adiz bera dutelarik): Uda honetan, Mediterranioko kostaldera joan BEHARREAN, Loyrako gazteluak ikustera joango gara Frantziara.

Bi aditz desberdin aurkajarriz eta bigarren aditza EGINekin  indartuz (egin, egiten, egingo), predikatuan beste osagairik ez dagoenez, aditza delako galdegai edo “protagonista” eta beraz, derrigorrez markatu edo indartu behar delako: Bidaia luzeetan, autobusean noalarik, mugikorrarekin ibili BEHARREAN, irakurri EGITEN dut.

Bi aditz aurkajarriz baina bigarrena indartu gabe, bigarren aditz horrek badaramalako beste osagairen bat eta beraz, aditza ezin delako izan “protagonista” edo galdegaia, beste osagai hori baizik. Ondorioz, aditz horrek ez darama EGIN indartzailerik. Bidaia luzeetan, autobusean noalarik, mugikorrarekin ibili BEHARREAN, libururen bat (ZER?) irakurtzen dut.

-       Edertasuna izeneko ulermen-jarduera – testua zenbait esaldi eta zatirekin osatzean datzana – zuzendu dugu, astiro, beharrezko azalpenak emanez.

OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi izanez gero, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-       Egungo emakumeei buruzko ulermen-jarduera zuzendu dugu, Karmele Jaiorena, “Andreak” izenekoa. Bertan, ikasleek zenbait esaldi txertatu behar izan dituzte testuan, hiru distraktoreak saihestuz.

OHARRA: Norbaitek berriro egin nahi izango balu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-       Zuzendu berri dugun testuko esaldi parte bat hartu dugu abiapuntu:

“Ibiltzera ateratzen diren andre batzuk, hain doaz azkar, urteak atzetik segika dituztela ematen du.”

“hain ikusten dira konbentzituta egiten ari direnaz, hain duin, beraien malla, zapatila eta ibiltzeko jakekin, gozamena ematen du haiek ikustea”.

Esaldi horiek aitzakiatzat hartuta, ondoriozko perpausen erabilera azaldu diet adibideen bidez. Ikus dezaketen bezala, egitura hauek guztiak dira erabilgarriak eta esanahi berekoak:

A)    Kantitatea adieraziz:

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan,  pertsona batzuk ezin izaten dira bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, NON pertsona batzuk ezin izaten dira bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, EZEN pertsona batzuk ezin izaten dira bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, NON pertsona batzuk ezin izaten BAITira bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, NON pertsona batzuk ezin izaten dirEN bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, EZEN pertsona batzuk ezin izaten BAITira bagoietan sartu.

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, EZEN pertsona batzuk ezin izaten dirEN bagoietan sartu.

Denak berdinak dira. Ikusten duzuenez, aukera anitz dituzue. Oker dagoen bakarra honako hau duzue, gaztelaniatik kalkatua izateagatik:

HAINBESTE jende ibiltzen da Indiako trenetan, pertsona batzuk ezin izaten dirELA bagoietan sartu (gaztelaniaren kalkoa delako, “anda tanta gente…que…”ren kalkoa, alegia, erderakada).

B)    Kualitatea edo nolakotasuna adieraziz:

HAIN gustura gaude, pena ematen digu ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, NON pena ematen digu ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, EZEN pena ematen digu ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, NON pena ematen BAITigu ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, NON pena ematen diguN ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, EZEN pena ematen BAITigu ikasturtea amaitzeak.

HAIN gustura gaude, EZEN pena ematen diguN ikasturtea amaitzeak.

= HAIN gaude gustura,…

Denak berdinak dira. Oker dagoena honako hau da:

HAIN gustura gaude, pena ematen diguLA ikasturtea amaitzeak (erdarakada delako, “estamos tan agusto, que…”ren kalkoa).

HEMOS ESTUDIADO TANTO, QUE ESPERAMOS APROBAR EL EXAMEN J

Hainbeste ikasi dugu, azterketa gainditzea espero dugu.

Hainbeste ikasi dugu, NON azterketa gainditzea espero dugu.

Hainbeste ikasi dugu, EZEN azterketa gainditzea espero dugu.

Hainbeste ikasi dugu, NON azterketa gainditzea espero BAITugu.

Hainbeste ikasi dugu, NON azterketa gainditzea espero duguN.

Hainbeste ikasi dugu, EZEN azterketa gainditzea espero BAITugu.

Hainbeste ikasi dugu, EZEN azterketa gainditzea espero duguN.

Hainbeste Ikasi dugu, azterketa gainditzea espero duguLA.

-  AHOZKO BITARTEKOTZA: Nola bihurtu zure etxea ziberleku segurua” eta  “Zibersegurtasuna haurrekin”. Ikasleek binaka adostuta, bitartekotza ariketa hau prestatu dute klasean bost bat minutuz. Ondoren, elkarri azaldu diote infografia. Horrelako aholkuak emateko egitura hauek erabil ditzakete:

Komenigarria da / litzateke = gomendagarria da / litzateke …-T(z)EA

Partizipioa +behar(ko)  ZENUKE

Komeni zaizu…-T(z)EA

Nik, zu izango banintz,…. nuke

…-T(z)EKO aholkatzen = gomendatzen dizut.

-           AHOZKO BITARTEKOTZA (II)

-           AHOZKO ADIERAZPENA: Internet bidez erostea . Gaurkoan, mintza-fitxa hau izan dute mintzagai.

o   Hiztegi lagungarria banatu diet.

o   Elkarri iritzia eskatzeko eta emateko egitura sortaren ale bana eman diet.

Arriskuak gorabehera, batzuek Internet giza harremanetarako erabiltzen dute, lagun nahiz bikotekideak bilatzeko. Beste askok, berriz, nahiago izaten dute jendea aurrez aurre ezagutu, baina Internetera jotzen dute erosketak egiteko orduan. Egia esan, gero eta gehiago dira Internetez erosten dutenak (arropa, gailu elektronikoak, janaria – supermerkatu batzuek ematen baitute horretarako aukera – eta hamaika gai gehiago  Azken urteotan – eta, batez ere, pandemiak  gure mugikortasuna mugatu zuenetik –  Internet bidezko erosketek egundoko (=sekulako = izugarrizko) hazkunde (=hazkuntza) izan omen dute. Interneten ia denetarik aurki genezake salgai, baita “haziak” ere, kar-kar-kar.

-    Orainaldiko Subjuntibo adizkiak lantzeko ariketetan zalantzarik baduten galdetu eta, izanez gero, argitu. Bidali nien 2. ariketa sortan ( Subjuntiboko adizkiek eragiten dizkiguten buruhausteak ) 2. ariketa espresuki sortua da aginterako adizkiak eta aginte-subjuntiboa (1. eta 3. pertsonei aginduak emateko) praktika ditzaten, hots, Subjuntiboaren 3. erabilera landu dezaten. Gogorarazteko, zenbait adibide egin daitezke zuzenean:

a.    Xabiiiiii, isil ZAITEZ!!!!! (agintera adizkia, 2. pertsonari emandako agindua delako).

b.    Isil DAITEZELA (3. pl.) han atzean eserita daudenak! (aginte-subjuntiboa, 3. pertsonari emandako agindua delako. –(e)LA darama).

c.     Gu isil GAITEZEN (1. pl.), badaezpada ere, Dabid haserretu baino lehen (aginte-subjuntiboa, 1. pertsonari emandako agindua delako. –(e)N darama).

d.    Pili, ireki EZAZU leihoa!!! (agintera adizkia, 2. pertsonari emandako agindua delako).

e.     Ireki DEZAGUN leihoa (1.pl. ), gela honetan bero izugarria dago eta (aginte-subjuntiboa, 1. pertsonari emandako agindua delako. –(e)N darama).

f.     Norbaitek ireki DEZALA leihoa (3. sing.), bero handia baitago (aginte-subjuntiboa, 3. pertsonari emandako agindua delako. –(e)LA darama).

g.     Miriam, errepasa ITZAZU aditzak!!!!!!!! (agintera adizkia, 2. pertsonari emandako agindua delako).

h.    Errepasa DITZAGUN aditzak (1. pl.) (aginte-subjuntiboa, 1. pertsonari emandako agindua delako. –(e)N darama).

i.      Ikasleek errepasa DITZATELA aditzak (3. pl.) (aginte-subjuntiboa, 3. pertsonari emandako agindua delako. –(e)LA darama).

j.        Orainaldiko subjuntiboa lantzeko indartze-ariketak, “Subjuntiboko adizkiek eragiten dizkiguten buruhausteak” deritzona (erantzunak ere banatu dizkiet, egindakoan zuzen ditzaten).

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  Amaitzeko, ikasturte amaierako azterketaren nondik norakoak azaldu dizkiet (atalak, iraupena, trebeziak, puntuazioa…).

-       Etxerako lanak

-  Zuzendu “Sasoian sasoikoa” izeneko ulermen-jarduera (172. fitxa)

OHARRA: Norbaitek oraindik egin gabe baldin badauka edo berriro egin nahi badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  Zuzendu Orainaldiko Subjuntiboa lantzeko ariketa II: Subjuntiboko adizkiek eragiten dizkiguten buruhausteak

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-    Zuzendu Arrasto digitala izeneko cloze-testa, neuk emandako txostenarekin (ebazpena, zuzenketa-oharrak, azalpen horien orrialde osagarriak).

OHARRA: Norbaitek oraindik egin gabe baldin badauka edo berriro egin nahi badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

                             - AUKERAKO ARIKETA. Nola vs. Zertan

                             - AUKERAKO ARIKETA. Ezin izan.

                            - AUKERAKO ARIKETA. -T(z)EN nominalizazioa

-          Biltegia::

-  Perpaus kontzesiboak lantzeko indartze-ariketak (+ EBAZPEN orriak).

-  EZEAN = EZIK // IZAN EZIK // a EZ EZIK, b ERE. Hiru hauek bereizten eta behar bezala erabiltzen treba zaitezten, 40 esaldi sortu dizkizuet, zuek berridatz ditzazuen (erantzun-orriak ere banatu dizkizuet). Nolanahi ere, denak egun berean ez egiteko aholkatzen dizuet, pixkanaka eginez joan zaiteztela. Zuek ikusi zenbat egin. Norberak zuzentzekoa.

-  Orainaldiko Subjuntiboko adizkiak lantzeko ariketak I: “Orainaldiko subjuntiboa langai”.  Joan den astean bidali nizkien. Eginak dituenak zuzen ditzala gaur banatu dizkiedan erantzun-orriekin eta eginak ez dituenak egin eta zuzen ditzala. Hurrengo egunean argituko ditugu balizko zalantzak.

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  Orainaldiko Subjuntiboa lantzeko ariketa II: Subjuntiboko adizkiek eragiten dizkiguten buruhausteak

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  Arrasto digitala, gure informazioa besteen esku(ra) izeneko cloze-testa.

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  AUKERAKO ERREPASO ARIKETA: Baldintza ahaztuko balitzait… Alegiazko Baldintza edo Hipotetikoaren lau sistemak (NOR, NOR-NORI, NOR-NORK eta NOR-NORI-NORK) errepasatzeko, aproposa.

OHARRA: Norbaitek nahiago badu, ariketa hau H5P formatuan (interaktiboa) ere eskura dago blogean.

-  AUKERAKO ENTZUMEN JARDUERA: Haurrak eta mugikorra (audioa eta ebazpen-orria eskuragarri blogean).

-  AUKERAKO JARDUERA: -ARAZI aditz arazlea lantzeko indartze-ariketa. Gaurkoan, espreski prestatu dizuedan indartze-ariketa dakarkizuet (ariketa aproposa eta egokia da guztiz, baina luzea ere bada, eta astuna gerta dakizueke; horregatik, nik egunero esaldi batzuk baino ez nituzke egingo). Jarduera bikoitza da: batetik, Indikatiboko orainaldiko nahiz lehenaldiko  nor-nork adizkiekin osatzeko hainbat esaldi dituzue, BEHARTU, BULTZATU (=animatu) eta GONBIDATU aditzak dituztenak eta, beraz, -T(Z)ERA nominalizazioa eskatzen dutenak eta bestetik, esaldi horietako batzuk – ez denak –  -ARAZI erabiliz berridazteko jarduera. Horretarako, neuk eman dizkizuet oinarrian dauden esaldiak (parentesi artean dauzkazue), beharrezko aldaketak eginez esaldi horiek  arazle bihur ditzazuen (bestela, hutsetik egitea zailegia izan litekeelakoan).

OHARRA: kontuan izan, “bultzatu”, “behartu” nahiz “gonbidatu” aditzekin BETI NOR-NORK erabili behar dela!!!! (beraz, alde horretatik, ez duzue inolako zalantzarik izan behar).

–ARAZIrekin, berriz, jatorrizko aditzaren arabera (nor + -ARAZI > nor-nork) (nor-nork + -ARAZI > nor-nori-nork).

Adibidez:

Zuk (nork) ni (nor, osorik) kristalak garbiTZERA BEHARTU NAUZU (didazu).

Nik (nork) kristalak (zer) garbitu ditut, nahi nuelako >

Zuk (nork) niri (nori) kristalak (zer) garbiARAZI DIZKIDAZU.

Garrantzitsua da hau oso argi edukitzea; osterantzean, kosta egin dakizueke ariketa behar bezala egitea. Horregatik eman dizuet nik bigarren ariketa egiteko oinarrizko esaldia, hortik abiatuta –ARAZI erants diezaiozuen.